Kolizje ptaków z budynkami to powszechny, choć niezauważalny przez społeczeństwo problem w przestrzeni publicznej. Duże przeszklenia, takie jak nowoczesne okna dachowe i fasadowe, powiększają problem kolizyjny. Szkło odbija elementy rzeczywistości atrakcyjne dla ptaków, jak np. drzewa, krzewy, trawa, niebo. Ptaki nie tylko nie widzą bariery w postaci szyby,ale są wręcz przyciągane przez odbijające się w niej struktury. Ryzyko kolizji ptaków z budynkami zwiększa się także w sytuacji, kiedy za szybą znajduje się roślinność.
Dlaczego ptaki uderzają w szyby i przeszklenia?
Aktualnie w Polsce funkcjonuje ponad 10 mln m2 powierzchni roboczej nowoczesnych biurowców. Do tego trzeba dodać olbrzymie przeszklenia w domach. Statystycy prognozują, że do 2028 roku całkowite zasoby biurowe mogą zwiększyć się nawet do 24 mln m2 . Sporo budowli powstanie w lokalizacjach znajdujących się w obrębie głównych lub uzupełniających korytarzy migracyjnych ptaków. Oznacza to, że kolizje ptaków z budynkami będą coraz częstsze, co doprowadzi do znacznego zmniejszenia populacji poszczególnych gatunków ptaków. Miliony migrujących skrzydlatych zwierząt będą narażone na kolizyjną zabudowę. Wielkie przeszklenia w budynkach mają wiele zalet, ale nie są pozbawione wad. Jedną z nich jest zagrożenie dla życia ptaków.
Elementy architektury stwarzające największe zagrożenie
Za najbardziej kolizyjną zabudowę uważa się budynki stojące na trasie korytarzy migracyjnych: wybrzeża oraz doliny rzeczne (również w centrach miast), zabudowa na skraju lasu, wewnątrz lub w sąsiedztwie terenów zielonych (również w miastach), zwarta zabudowa wewnątrz miast stanowiąca siedliska lęgowe, miejsca odpoczynku czy elementy atrakcyjne dla gatunków synantropijnych (współwystępujących z człowiekiem). Poważnym zagrożeniem są przeszklenia narożne i osiowe oraz szklana elewacja. Niebezpieczeństwo kolizji ptaków z budynkami znacznie zwiększa się przeszklenie ma powierzchnię powyżej 2m2. Badania naukowe wykazały, że powiększenie powierzchni przeszklonej na fasadzie budynku o 10% zwiększa ryzyko kolizji ptaków z budynkiem o 19% w okresie wiosennym i 34% jesienią. Obecność zieleni wysokiej w bezpośrednim sąsiedztwie przeszklonych budynków, przeszklone dziedzińce oraz woda są atrakcyjne dla ptaków, jako miejsca żerowania, miejsca odpoczynku lub siedliska gniazdowe, które mogą je przyciągać. Niestety, w takiej ustawieniu zieleni rośnie ryzyko ptasich wypadków.
Skala problemu i monitoring kolizji
Trudno jest oszacować ilość ptasich ofiar. Ginie sporo młodych, niedoświadczonych ptaków. Badania ułatwia jedynie znakowanie ptaków. Wiadomo, że kolizje najczęściej mają miejsce podczas migracji ptaków. Podejmuje się próby zbadania zjawiska na poziomie lokalnym, ale jest to trudne, ponieważ powodów śmiertelności ptaków jest naprawdę dużo.
Skuteczne metody zabezpieczania okien i fasad
Polskie i unijne przepisy nie odnoszą się bezpośrednio do ochrony ptaków przed kolizjami z budynkami. Istnieją akty prawne obligujące nas do ochrony ptaków, które znajdują zastosowanie w przypadku wystąpienia problemu kolizji ptaków ze szklanymi elementami budynków. Należą do nich głównie: Ustawa o ochronie przyrody (Dz.U. z 2018 r. poz. 1614) oraz Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2013 r. poz. 627, z późn. zm.). Powyższe przepisy zabraniają umyślnego zabijania i okaleczania zwierząt chronionych. Nie podejmowanie działań w celu minimalizowania ryzyka kolizji ptaków z budynkami może być odebrane jako działanie umyślne na szkodę zwierząt. Na mocy powyższych przepisów Regionalny Inspektor Ochrony Środowiska może nałożyć obowiązek dla właścicieli zabezpieczenia budynku.
Nowoczesne, przeszkolone budownictwo może być zagrożeniem dla ptaków i różnorodności gatunkowej środowiska naturalnego. Dlatego tak ważne jest uświadamianie społeczeństwa o tym zagrożeniu.
Metody ochrony ptaków przed kolizjami z szybami
| Metoda zabezpieczenia | Skuteczność | Widoczność dla człowieka | Zastosowanie |
|---|---|---|---|
| Kropki i paski w regule 2×4 cale | Bardzo wysoka (ponad 90%) | Dyskretna, nowoczesna grafika na szybie | Okna domowe, szklane balustrady, wiaty przystankowe |
| Szkło z powłoką odbijającą UV | Wysoka | Prawie niewidoczna dla ludzkiego oka | Nowe fasady biurowców i domów pasywnych |
| Żaluzje zewnętrzne / moskitiery | Maksymalna (100%) | Widoczna osłona zewnętrzna | Okna elewacyjne od strony ogrodu i drzew |
| Pojedyncza sylwetka drapieżnika | Bardzo niska (nieskuteczna!) | Widoczna czarna naklejka | Metoda przestarzała – ptaki omijają tylko naklejkę i uderzają obok |
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Dlaczego czarne sylwetki ptaków drapieżnych nie działają?
Ptaki nie traktują nieruchomej czarnej naklejki jako zagrożenia. Omijają samą sylwetkę jak drobną przeszkodę i uderzają w szybę tuż obok niej. Skuteczne są jedynie gęste wzory geometryczne pokrywające całą taflę szyby.
Na czym polega zasada 2×4 cale przy zabezpieczaniu okien?
Zasada ta mówi, że odległość między elementami wzoru (np. kropkami lub liniami) nie powinna przekraczać 5 cm w pionie i 10 cm w poziomie. Ptaki uznają taki odstęp za zbyt ciasny, by przez niego przelecieć, i zawracają.
Czy naklejki antykolizyjne nakleja się od zewnątrz czy od wewnątrz?
Zabezpieczenia należy bezwzględnie naklejać od ZEWNĄTRZ szyby. Naklejenie ich od środka sprawia, że zewnętrzna tafla nadal działa jak lustro odbijające zieleń ogrodu, unieważniając działanie znaczników.
